De Bibliotheca Habetsiana is een particuliere boekencollectie, gevestigd voorheen in, en sinds 2022 onder de rook van, Maastricht. In de eerste plaats vormt het mijn persoonlijke lees- en werkbibliotheek, met boeken die ik graag lees, heb gelezen en nog veel dat ik wil lezen. De boeken die ik mee naar huis sleep, interesseren mij in de eerste plaats om inhoudelijke redenen. De collectie bestaat dan ook hoofdzakelijk uit literatuur, geschiedenis, filosofie en taalkunde.

Daarnaast hou ik van het “bijzondere” boek: mooi vormgegeven en/of oud en/of zeldzaam. Als ik de keuze heb, schaf ik van een gewenste titel liever een mooie gebonden editie aan dan een in grote oplagen gedrukte pocket, liever een oude druk dan een moderne, liever een zeldzame uitgave dan een algemeen gangbare, en liever typografisch of qua illustraties verzorgd dan met een dichtbedrukte bladspiegel op slecht papier. Het oog wil ook wat.

De huidige Bibliotheca Habetsiana

In 2022 verhuisden we nogmaals (zie ook de geschiedenis hieronder), wat door de groei van de boekencollectie afgelopen jaren een stevige operatie betekende. Zie hierover mijn verhuisbericht. Wij emigreerden naar het buitenland maar bleven, om allerlei redenen, dichtbij huis. Net over de Belgische grens bij Maastricht vonden we een fijn huis, vrijstaand, betaalbaar en met veel ruimte om ons heen.

Ook in dit huis hebben we niet meer die ene grote boekenkelder zoals eerder in Maastricht-West, maar zijn de boeken verdeeld over 4 ruimten in huis. De kernbibliotheek bevindt zich nu op de eerste etage; het is een fraaie en sfeervolle ruimte geworden, met balkon.

Taal- en letterkunde

Een andere belangrijk deel van de boeken staat in het “kantoortje” op de begane grond. Het gaat hier om woordenboeken en de taal- en letterkundige studies.

Een klein deel met voornamelijk pockets bevindt zich in een klein doorgangskamertje op de eerste etage.

Als laatste toevoeging is er ook weer een boekenwand in de woonkamer gekomen, speciaal voor de boeken over geschiedenis. Dat schiep weer (tijdelijk!) lucht op de andere afdelingen.

Grenzen aan de groei

Al met al is ook dit weer een huis vol boeken geworden. Er zijn grenzen aan de groei, dat beginnen wij te voelen. Uit intellectuele hygiëne en praktisch nut heb ik regelmatig ook veel boeken weer weggegeven, soms verkocht. Het mocht niet baten, de collectie is inmiddels uitgebreider dan ooit.

Hieronder kun je meer lezen over de geschiedenis van de Bibliotheca Habetsiana.

Montfort 1999-2013

Bijna 14 jaar hebben wij gewoond in dit dorp in Midden-Limburg, ten zuiden van Roermond. Feitelijk werd hier de basis gelegd voor de huidige Bibliotheca Habetsiana. Natuurlijk had ik eerder al een kleine leesbibliotheek, maar nu had het verzamelen meer structurele vormen aangenomen.

Aanvankelijk stonden alle boeken in de woonkamer, in de loop der jaren hebben we de lange woonkamer in tweeën gesplitst en ontstond een echte bibliotheekkamer, met daarin plaats voor alle boeken en ook een collectie platen (LP’s).

Keuzes, keuzes

Het verlangen terug naar de oergrond waarop ik geboren en opgegroeid ben, maakte dat wij – met pijn en moeite en met een financieel verlies – ons huis in Montfort verkochten en vervolgens een huis kochten in Maastricht. Uit vrees dat ons huis in het duurdere Maastricht kleiner zou zijn, heb ik iets gedaan wat ik later wel heb betreurd: 90% van mijn in de loop der jaren met veel ijver en toewijding verworven LP’s verkocht aan een opkoper. Inmiddels kosten ze op de tweedehands markt een veelvoud van wat ik er sinds 1990 voor had betaald.

Maastricht-West 2014-2021

In dit huis hebben we misschien wel de mooiste, in elk geval de grootste bibliotheek gehad, gemeten naar strekkende meters in één ruimte.

Het nadeel van de lage huizenprijzen in 2013-2014 zette zich om een in voordeel bij aankoop en dus vonden wij, aan de rand van Maastricht in de wijk Daalhof, een huis (twee onder één kap) waarin zowel ons grote gezin als mijn uitdijende boekencollectie ruim onderdak vonden. De sleutel tot dit laatste was een souterrain van ruim 9,50 x 4,50 x 2,50 (lxbxh) met lange en rechte muren, ideaal voor een doorlopend wandsysteem opgebouwd uit flexibele delen, waardoor je het aantal lagen boven elkaar kunt aanpassen aan de hoogte van boeken en kamer.

De aanvankelijk wat onbestemde ruimte wisten we met wat ingrepen (stuc en een kleurtje op de muren, panelen tegen het plafond, een laminaatvloer op de grond en wat gezellige meubeltjes) om te zetten in een waar boekenparadijs.

De schijnbaar ideale ruimte, zo verborgen onder de grond, had ook wat uitdagingen: altijd donker, altijd redelijk aan de koude kant qua temperatuur, weinig zonlicht, wat voor de boeken overigens goed is, maar voor langdurig verblijf van de mens iets minder (en dat deed zich met het thuiswerken in de coronaperiode steeds sterker gevoelen). Daarnaast had dit huis veel last van papiervisjes. Toen ik dat in de gaten kreeg, bleken inmiddels enkele waardevolle boeken helaas beschadigd te zijn.

Maastricht-St. Pieter 2021-2022

Na zeven jaar gewoond te hebben op dat ogenschijnlijk ideale adres, met die ruime boekenkelder besloten we het roer om te gooien. Met vage emigratieplannen (Italië), gevoed door de nieuw ontstane situatie tijdens de coronacrisis en met de verlokkingen van werken op afstand, verkochten we ons huis in Daalhof en vonden we tijdelijk onderkomen in een karakteristieke huurwoning uit 1905 in de fraaie en favoriete wijk St. Pieter / Villapark.

De charmante indeling van het huis, met kleine (wél hoge) kamers en woonkamers en suite, bracht wel een uitdaging met zich mee: niet meer één grote ruimte, niet meer die lange rechte muren, maar nissen, scheeflopende muren en ongelijke (deels houten) vloeren. Geen souterrain maar ouderwets vochtige kelder. Dat werd dus passen en meten door het gehele huis (en kastdelen bijkopen). De boeken werden uiteindelijk verdeeld over 3 ruimtes op de begane grond (voorkamer, achterkamer en serre), een nis in de overloop op de eerste etage en nog een laag kastje op een zolderkamertje. Kortom: een huis vol boeken.

Voorkamer: proza en oudere drukken

Achterkamer: de kern

De belangrijkste ruimte is de achterkamer, waar aan de noordelijke wand de series met klassiekers (zoals de Russische Bibliotheek, Ambo Klassiek, Baskerville Serie en de Grote Bellettrie Serie), verzamelde werken van geliefde auteurs (Multatuli, Couperus) en de wat mooiere uitgaven bij elkaar staan. Het lijkt alsof ik op kleur sorteer, maar dat komt louter doordat veel reeksen nu eenmaal een bepaalde eenheid in de vormgeving hebben.

Geschiedenis en literatuur

Aan de zuidelijke wand, de enige plek waar we echt een aantal kasten aan elkaar kunnen schakelen (de rest van het huis heeft veel nissen en uitsteeksels), staan vijf kasten met achtereenvolgens geschiedenis (2, op periode), vertaalde literatuur (2, op alfabet) en poëzie (1, op alfabet). De systematiek (periodes of alfabet) worden wel doorbroken door boeken in groter formaat: die staan bij elkaar, anders wordt de beschikbare ruimte suboptimaal gebruikt.

De extra hoge plafonds bieden de mogelijkheid om de hoogte in te gaan, en zo hebben we met enig maatwerk het aantal boekenplanken per kast kunnen verhogen van 7 tot 10.

Serre: taal- en letterkunde

Helemaal achteraan in het huis is nog een serre, waarin de thuiswerkplek gevestigd is. Rijk aan licht is het goed voor de mens, maar iets minder voor de boeken (gevaar van verkleuring). De mooie en speciale uitgaven zet ik hier zo min mogelijk.

Bijna alle “secundaire” literatuur of letterkunde (d.w.z. de boeken over: boeken, schrijvers, stromingen etc.) staat in de serre, aan de zuidwand: eerst de algemene naslagwerken, theoretische werken, literatuurgeschiedenissen, dan studies per periode en stroming (b.v. de Tachtigers) of aspect (literaire tijdschriften), en dan – in de rechterkast de monografieën over schrijvers en hun werk (min of meer alfabetisch). De linker kast aan de zuidwand bevat de taalkundige studies en nog een restje filosofie.

Aan de noordwand staat hier, behalve het bureau, nog “anderhalve” kast met woordenboeken, leerboeken vreemde talen, buitenlandse literaire pockets, bijbels & religie en overige.